Z dniem wejścia Polski do UE wszyscy polscy pracownicy przemieszczający się po obszarze Wspólnoty podlegają ochronie ubezpieczeniowej. Mogą liczyć na renty i emerytury z krajów członkowskich, w których mają przebyte okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania.

Akty prawne, które gwarantują tą ochronę to: rozporządzenie Rady EWG Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. o stosowaniu systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin przemieszczających się w ramach Wspólnoty (Dz. Urz. WE NR L28 z dnia 30 stycznia 1997 r., z późn. zm.) oraz rozporządzenie wykonawcze Rady EWG Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. ustalające sposób wykonywania rozporządzenia Nr 1408/71.

Członkostwo Polski w UE powoduje, że również do obywateli polskich mają zastosowanie następujące zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: zasada równego traktowania, zasada stosowania ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego, zasada sumowanie okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania, zasada transferu świadczeń.

Zasada równego traktowania zakazuje wszelkiej dyskryminacji, np. ze względu na obywatelstwo, płeć, czy wiek ubezpieczonych, z tym że prawo unijne dopuszcza możliwość różnicowania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn.

Zasada stosowania ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego oznacza, że pracownik migrujący podlega ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Jest to (z pewnymi wyjątkami) ustawodawstwo państwa, w którym praca jest wykonywania.
Sumowanie okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania oznacza, że następuje zrównanie wszystkich okresów aktywności zawodowej przebytych w którymkolwiek z państw członkowskich. Instytucja, która rozpatruje wniosek o przyznanie emerytury jest zobowiązana do zsumowania wszystkich okresów ubezpieczeniowych przebytych w państwach członkowskich. Każda z instytucji ubezpieczeniowych jest zobowiązana do wypłaty świadczeń tym osobom, które posiadają okresy ubezpieczenia przebyte zgodnie z ustawodawstwem stosowanym przez tę instytucję.
W zależności od tego czy przy ustalaniu prawa do emerytury zachodzi potrzeba sumowania okresów ubezpieczenia, czy też nie może zostać przyznana emerytura krajowa, emerytura na podstawie rozporządzenia 1408/71 lub też jedna i druga.

Zasada transferu świadczeń gwarantuje wypłatę emerytury lub renty wówczas, gdy osoba uprawniona do świadczeń nie mieszka na terytorium państwa, w którym świadczenie to uzyskała. Emerytury lub renty nabyte zgodnie z ustawodawstwem jednego z państw członkowskich nie mogą ulec zmniejszeniu, zmianie, cofnięciu ani też nie mogą zostać odebrane z tego tylko powodu, że świadczeniobiorca zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego niż to, gdzie znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczenia.
Na podstawie przepisów wspólnotowych jeżeli suma emerytur przysługujących danej osobie w różnych państwach członkowskich nie osiąga minimalnej wysokości emerytury gwarantowanej przez państwo, w którym osoba ta zamieszkuje i w którym korzysta z części świadczenia, wówczas świadczenie to zostaje podwyższone do wysokości minimalnej emerytury gwarantowanej przez ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania.
Członkostwo Polski w UE zwiększy ochronę Polaków w zakresie nabywania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Dotychczas takie pozytywne skutki mogły odczuwać wyłącznie osoby, które posiadały okresy pracy przebyte na terytorium państwa członkowskiego UE, ale tylko tego, z którym Polska zawarła bilateralną umowę w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie do wszystkich przepisów krajowych dotyczących:
- choroby i macierzyństwa,
- wypadków przy pracy,
- chorób zawodowych,
- świadczeń inwalidzkich,
- emerytur,
- świadczeń związanych ze śmiercią żywiciela,
- świadczeń w przypadku śmierci,
- zasiłków rodzinnych.

Przepisom wspólnotowym podlegają następujące osoby, będące obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej:
- osoby zatrudnione,
- prowadzące działalność na własny rachunek,
- pracownicy służby cywilnej,
- studenci,
- emeryci i renciści,
- członkowie rodziny emerytów i rencistów, lub współmałżonkowie osób zmarłych, które były na emeryturze.

Świadczenia rodzinne
Od pierwszego dnia członkostwa w Unii Polacy uzyskali prawo do świadczeń rodzinnych przemieszczając się w jej granicach. Umożliwia to koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.

Do dnia wejścia Polski do UE Polakom nie przysługiwały świadczenia rodzinne w przypadku wyjazdu do któregokolwiek z państw członkowskich w celu podjęcia pracy, na studia lub by zamieszkać będąc na emeryturze lub rencie.

Wprowadzonej od akcesji koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podlega: pracownik, osoba pracująca na własny rachunek, bezrobotny, emeryt, rencista i student. Jednak zasady, według których będą przysługiwać świadczenia rodzinne są różne.

Osoba podejmująca w innym państwie UE pracę jako pracownik najemny lub na własny rachunek, jest traktowana w zakresie uprawnień do świadczeń rodzinnych na równi z obywatelami tego państwa członkowskiego. I tak jeżeli Polak zacznie prowadzić działalność gospodarczą w Niemczech, to będą mu przysługiwały takie sama prawa do świadczeń rodzinnych jak niemieckiemu przedsiębiorcy. Świadczenia rodzinne będą również przysługiwać, gdy członkowie rodziny, na których przyznawane są, będą mieszkać w innym państwie członkowskim.

Świadczenia rodzinne są przyznawane według przepisów obowiązujących w państwie, w którym jest wykonywana praca. Przykładowo, jeżeli żona Polaka prowadzącego swoją firmę w Niemczech będzie mieszkała w Polsce i wychowywała dzieci, wówczas Polakowi będzie przysługiwało świadczenie rodzinne na dzieci zamieszkujące w Polsce.
Emeryt i rencista otrzyma takie zasiłki rodzinne, jakie są w państwie, które wypłaca emeryturę lub rentę.

Osobie bezrobotnej, która wcześniej wykonywała pracę jako pracownik najemny lub pracowała na własny rachunek, świadczenia rodzinne będzie wypłacać to państwo, które udziela danej osobie świadczeń w razie bezrobocia.

Instytucją, która realizuje zadania z zakresu koordynacji świadczeń rodzinnych jest samorząd województwa. Decyzje w tych sprawach wydaje marszałek województwa (Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej umiejscowiony na szczeblu marszałka województwa).
Cudzoziemiec będący obywatelem Unii Europejskiej, który podejmie pracę w Polsce może ubiegać się o świadczenia rodzinne przyznawane według polskich przepisów, także na członków rodziny, którzy pozostają w innym państwie. Wnioski cudzoziemców w tej sprawie przyjmuje Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej.

Pomoc społeczna
Pomoc społeczna, a w szczególności zasady przyznawania świadczeń, zakres i formy wsparcia nie podlegają regulacjom wspólnotowym UE i pozostają w gestii ustawodawstwa poszczególnych krajów członkowskich.
 

Ostatnia aktualizacja: 2 listopada 2006